Liệu sự tồn vong của một quốc gia có thể dựa trên việc quốc gia đó sẵn lòng chịu đựng nhiều đau đớn hơn kẻ thù của mình? Câu hỏi cốt lõi này dẫn dắt một cuộc phân tích sâu về tình trạng bất ổn địa chính trị hiện nay tại Trung Đông, nơi Hoa Kỳ tiếp tục chật vật đối đầu với một Iran nhỏ hơn nhiều và bị tàn phá về kinh tế. Sự căng thẳng nằm ở khuynh hướng “đế quốc” của Washington khi tin rằng ưu thế quân sự đồng nghĩa với chiến thắng chính trị, mà không tính đến sức mạnh mãnh liệt của chủ nghĩa dân tộc và ý chí sinh tồn bằng mọi giá của một chế độ.

Cuộc thảo luận làm nổi bật sự tương phản rõ rệt giữa chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ nhất và thứ hai, mô tả nhiệm kỳ sau là một cuộc “thay đổi chế độ bằng lối ứng biến ngẫu hứng” (jazz improvisation). Trong khi nhiệm kỳ đầu tiên được kiềm chế bởi những quan chức dày dạn kinh nghiệm và những “người trưởng thành trong phòng”, thì nhiệm kỳ thứ hai được mô tả là giai đoạn quyền lực tùy tiện, không bị kiểm soát, được thúc đẩy bởi một nhóm những cộng sự trung thành tuyệt đối. Sự chuyển dịch này dẫn đến những quyết định chính sách đối ngoại bốc đồng, chẳng hạn như các cuộc tấn công quân sự đơn phương, điều mà Zakaria lập luận rằng thường vô tình hỗ trợ các đối thủ như Trung Quốc và Nga bằng cách làm cạn kiệt nguồn lực và uy tín ngoại giao của Hoa Kỳ.

Bên cạnh Trung Đông, cuộc thảo luận khám phá khả năng phục hồi đáng ngạc nhiên của toàn cầu hóa. Mặc dù chủ nghĩa bảo hộ gia tăng tại Hoa Kỳ, phần còn lại của thế giới đang “tái toàn cầu hóa” một cách hiệu quả bằng cách thiết lập các mối quan hệ thương mại mới nhằm né tránh các mức thuế quan của Mỹ. Dù Hoa Kỳ vẫn duy trì tỷ trọng GDP toàn cầu áp đảo nhờ tài nguyên thiên nhiên, hệ thống thân thiện với thị trường và lịch sử thu hút nhập cư đầy khát vọng, nhưng đã có những dấu hiệu cảnh báo về một “sự suy thoái dài hạn” (secular decline) thông qua thâm hụt nợ lịch sử và sự sụt giảm đầu tư vào khoa học cơ bản.

Những góc nhìn bất ngờ

• Thuyết “Ngưỡng chịu đau”: Ưu thế quân sự thường trở nên vô nghĩa nếu phía đối phương sẵn lòng chịu đựng nhiều khổ đau hơn mức mà siêu cường sẵn lòng gây ra. Điều này giải thích lý do tại sao Hoa Kỳ gặp khó khăn trong việc khuất phục Iran bất chấp hỏa lực áp đảo.


• Khiếm khuyết của hệ thống bầu cử sơ bộ: Hệ thống bầu cử sơ bộ của Mỹ được xác định là tác nhân chính thúc đẩy sự cực đoan chính trị, vì nó cho phép một bộ phận nhỏ, cuồng nhiệt trong số cử tri (những “kẻ ở trong hầm nhà mẹ”) lựa chọn ứng cử viên, thay vì công chúng rộng rãi và ôn hòa hơn.


• Điểm xoay của toàn cầu hóa: Toàn cầu hóa không chết đi; nó đang thích nghi. Khi Hoa Kỳ trở nên bảo hộ hơn, các quốc gia như Canada và EU đang hạ thấp thuế quan với nhau và với các thị trường mới nổi như Ấn Độ và Việt Nam.


• Góc nhìn “Chiếc áo ít bẩn nhất”: Bất chấp sự hỗn loạn nội bộ và tham nhũng chính trị, Hoa Kỳ vẫn là một siêu cường toàn cầu không nhất thiết vì họ “hoàn hảo”, mà vì các đối thủ cạnh tranh (Trung Quốc, Nhật Bản, Châu Âu) đang đối mặt với những cuộc sụp đổ về nhân khẩu học hoặc kinh tế thậm chí còn nghiêm trọng hơn.

Bài học thực tiễn

• Hoài nghi các dự báo “chuyên gia”: Hãy nhận ra rằng việc dự báo vốn dĩ luôn có sai số. Hãy tiếp cận các dự báo địa chính trị với sự thận trọng và sẵn sàng thay đổi góc nhìn khi có dữ liệu mới.


• Phân tích động lực quyền lực thông qua định kiến lựa chọn: Hãy cân nhắc rằng những người mưu cầu quyền lực (như các chính trị gia) thường là những người ít phù hợp với quyền lực nhất, và hãy tìm kiếm những phương pháp hệ thống để đưa tính khách quan vào quá trình ra quyết định.


• Hiểu giá trị của “Sự khát khao” (Drive): Khi đánh giá tiềm năng kinh tế hoặc tài năng kinh doanh, hãy tìm kiếm “khát vọng nhập cư” — sự sẵn lòng chấp nhận rủi ro cực độ để có một cuộc sống tốt đẹp hơn — điều này thường quan trọng hơn cả những bằng cấp chính quy.


• Theo dõi tỷ lệ Nợ trên Quốc phòng: Hãy chú ý đến điểm tới hạn khi một quốc gia chi trả lãi nợ nhiều hơn chi phí cho quốc phòng thực tế; trong lịch sử, đây là chỉ số chính báo hiệu sự suy tàn của một siêu cường.