Essentials: Therapy, Treating Trauma & Other Life Challenges | Dr. Paul Conti

Một sự kiện chấn thương sâu sắc, như việc người anh tự tử, không chỉ tạo ra nỗi buồn — nó có thể tái cấu trúc cơ bản não bộ của một người, dẫn đến một dòng chảy dai dẳng của tội lỗi, xấu hổ và cảm giác không thuộc về thế giới này. Đây là điểm khởi đầu trong cuộc khám phá về chấn thương của bác sĩ tâm thần Dr. Paul Conti với Andrew Huberman, nơi ông định nghĩa chấn thương không chỉ là một sự kiện tiêu cực, mà là bất kỳ trải nghiệm nào áp đảo khả năng đối phó của chúng ta và khiến chúng ta thay đổi khi tiếp tục sống. Cuộc trò chuyện đi sâu vào lý do tại sao những thay đổi này thường biểu hiện thành cảm giác tội lỗi và xấu hổ tàn phá, những cảm xúc nghịch lý thúc đẩy chúng ta chôn vùi chấn thương thay vì đối diện với nó, tạo thành một vòng luẩn quẩn tránh né và đau khổ.

Conti giải thích rằng những cảm giác phản xạ về tội lỗi và xấu hổ thực ra là các thích nghi tiến hóa đã lỗi thời. Trong quá khứ tập trung vào sinh tồn, việc những ký ức chấn thương được “khắc sâu” trong não giúp tránh nguy hiểm sau này là có lợi, và những cảm xúc xã hội mạnh mẽ như xấu hổ đóng vai trò ngăn chặn hành vi trong bộ tộc. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại với tuổi thọ kéo dài, các phản ứng cứng nhắc này trở nên bất thích nghi, giam cầm chúng ta trong những mô thức nơi chấn thương điều khiển hiện tại. Điều này dẫn đến “động lực lặp lại”, nơi bộ não cảm xúc, không để ý đến thời gian, cố gắng giải quyết chấn thương quá khứ bằng cách vô thức tái tạo những tình huống tương tự — như một chuỗi mối quan hệ lạm dụng — trong nỗ lực vô ích để “làm cho đúng”.

Con đường chữa lành, theo Conti, đòi hỏi phải trực tiếp đối mặt với chấn thương để vô hiệu hóa nó. Điều này bao gồm vượt qua việc nghiền ngẫm không mang lại hiệu quả và thay vào đó sử dụng ngôn ngữ — qua việc nói chuyện với người tin tưởng hoặc viết — để ngoại hóa trải nghiệm. Bằng cách đặt lời vào đó, chúng ta có thể bắt đầu nhìn nhận sự kiện với cùng một sự thương cảm mà ta dành cho người khác, tước bỏ tội lỗi và xấu hổ. Mặc dù các nhà trị liệu có kỹ năng có thể vô giá, quá trình cốt lõi là về sự tự xét chân thành và giao tiếp. Cuộc thảo luận cũng xem xét một cách phê phán việc lạm dụng thuốc trong điều trị các triệu chứng liên quan đến chấn thương, ủng hộ việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ, và khám phá vai trò đầy hứa hẹn, dù mạnh mẽ, của các chất gây ảo giác được hướng dẫn lâm sàng và MDMA trong việc hỗ trợ đột phá trị liệu bằng cách cho phép tiếp cận những trạng thái tâm trí thương cảm hơn, ít bị chi phối bởi nỗi sợ.

Những hiểu biết bất ngờ

• Mục đích tiến hóa của chấn thương là để sinh tồn: Lý do những ký ức chấn thương bám dai và thường đi kèm tội lỗi và xấu hổ là vì những điều này là lợi thế tiến hóa — chúng giúp ta nhớ các mối đe dọa nghiêm trọng và tuân theo các chuẩn mực bộ tộc để được an toàn.


• “Động lực lặp lại” là một trục trặc của não cảm xúc: Khi người ta lặp lại những mô thức đau đớn (như tìm đến những người bạn đời lạm dụng), đó không phải là lựa chọn có lý trí. Đó là hệ limbic vô lý cố gắng sửa chữa quá khứ bằng cách tái tạo nó, hoạt động như thể việc giải quyết nó bây giờ cũng sẽ chữa lành chấn thương nguyên thủy.


• Tội lỗi và xấu hổ ngăn cản quá trình thương tiếc: Bạn không thể thực sự thương tiếc một mất mát hay xử lý một sự kiện đau buồn nếu nó bị bao phủ bởi tội lỗi và xấu hổ. Những cảm xúc này cần được tách ra bằng lòng đồng cảm trước khi nỗi buồn thực sự và sự chữa lành có thể diễn ra.


• Các chất gây ảo giác có thể hoạt động bằng cách làm im đi “tiếng ồn nội tâm”: Conti giả thuyết rằng các chất như psilocybin giảm hoạt động ở các vùng vỏ não ngoài chịu trách nhiệm về ngôn ngữ và chức năng điều hành, cho phép một người tiếp cận các trung tâm sâu hơn, đầy thương cảm hơn, nơi họ có thể nhìn nhận chấn thương đúng với bản chất của nó — không phải lỗi của họ.


• Bỏ bê chăm sóc bản thân có thể trở thành một nguồn tự hào méo mó: Đôi khi người ta tránh các chăm sóc cơ bản (giấc ngủ, dinh dưỡng) bởi ở một mức độ nào đó, họ gán danh tính và cảm giác năng lực của mình cho việc vẫn “tồn tại” dù bị bỏ bê, coi việc chăm sóc đúng mực là mất đi sự sắc bén hay cứng rắn.

Những lưu ý thực tiễn

• Định nghĩa chấn thương một cách cụ thể: Để bắt đầu giải quyết nó, hãy tự định nghĩa chấn thương là một sự kiện đã áp đảo khả năng đối phó của bạn và khiến bạn thay đổi, chứ không chỉ là bất kỳ trải nghiệm tiêu cực nào. Sự rõ ràng này ngăn việc xem nhẹ và giúp xác định điều thực sự cần được quan tâm.


• Ngoại hóa thông qua ngôn ngữ: Hãy chuyển từ việc lặp đi lặp lại suy nghĩ trong đầu sang dùng ngôn ngữ. Viết về sự kiện chấn thương một cách chi tiết, hoặc nói về nó với một người bạn tin tưởng. Hành động diễn đạt bằng lời kích hoạt các đường dẫn não khác nhau và giúp bạn quan sát sự kiện một cách khách quan hơn, nuôi dưỡng lòng tự thương.


• Tìm sự thấu hiểu, không chỉ phương pháp: Khi tìm một nhà trị liệu, yếu tố quan trọng nhất là một mối quan hệ tin cậy, gắn bó. Một nhà trị liệu tốt sẽ linh hoạt sử dụng công cụ từ các phương pháp khác nhau (CBT, phân tâm động lực) dựa trên nhu cầu của bạn, tất cả thông qua phương tiện của một mối quan hệ hỗ trợ.


• Kiểm tra các chăm sóc cơ bản như nền tảng: Trước các giải pháp phức tạp, hãy đánh giá trung thực những điều cơ bản: giấc ngủ, dinh dưỡng, ánh sáng mặt trời, vận động thể chất và chất lượng các tương tác xã hội của bạn. Bỏ bê những điều này thường vừa là triệu chứng của chấn thương vừa là rào cản cho việc chữa lành.


• Xem thuốc men là công cụ tiềm năng, không phải là giải pháp toàn diện: Hãy thận trọng với những phương pháp chỉ dùng thuốc để “đánh bóng vỏ ngoài” mà không khám phá “động cơ”. Với chấn thương và trầm cảm, thuốc có thể giúp tăng khả năng chịu đựng khổ đau, nhưng phục hồi bền vững thường đòi hỏi phải tháo gỡ các nguyên nhân gốc rễ.