526. Was Adam Smith Really a Right-Winger?

Summary & Insights

A dead Scottish philosopher published his most famous book 249 years ago, yet today he’s invoked by free-market libertarians and progressive reformers alike—often with completely contradictory conclusions. This Freakonomics Radio episode digs into the bizarre afterlife of Adam Smith, whose image has been stretched, twisted, and flat-out misused to serve agendas he never imagined. The hosts trace how a moral philosopher who worried deeply about inequality and the welfare of the poor became the patron saint of laissez-faire capitalism, largely thanks to mid-20th century economists at the University of Chicago who, as one scholar puts it, “picked up a few aspects of Smith’s thought and made it the whole of Smith’s thought.” The result is a fascinating exploration of how intellectual icons get turned into cardboard cutouts.

The podcast argues that the transformation began with Milton Friedman, George Stigler, and their colleagues, who seized on the phrase “invisible hand” and turned it into a secular gospel. There’s just one problem: that famous phrase appears exactly once in The Wealth of Nations, in a passage about why merchants might accidentally benefit the public good—not a wholesale endorsement of unregulated markets. Scholars interviewed for the episode point out that Smith’s original use was much narrower: a metaphor for unintended consequences, which could be positive or negative. But Friedman and his generation transformed it into proof that markets self-correct, always work, and should be freed from government interference. One historian calls this “invisible hand waving”—rhetorical sleight of hand that obscures how much ideological work is being done by assumptions rather than evidence.

The episode makes a compelling case that most people citing Adam Smith today haven’t actually read him. The economist Russ Roberts admits he spent decades ignoring The Theory of Moral Sentiments because he thought it wasn’t “economics.” When he finally read it, he found a philosopher obsessed with human psychology, moral sentiment, and the question of what makes life worth living—themes almost entirely absent from the Chicago School portrait of Smith. The Theory of Moral Sentiments contains passages about the desire for “praiseworthiness” over mere praise, and warnings that the pursuit of wealth is often “a fool’s game” that degrades us. Smith writes that we want to be lovely, not just loved. This side of Adam Smith barely exists in the public imagination.

The show also examines how the Adam Smith Institute brought these ideas to Britain, becoming a powerful force behind Margaret Thatcher’s privatization agenda in the 1980s. The institute’s co-founder Eamon Butler admits, somewhat remarkably, that he wouldn’t necessarily recommend people actually read The Wealth of Nations—it’s 900 pages of dense, archaic prose. Yet his organization has spent decades promoting Smith’s ideas to policymakers. Scholars critique this approach: while Smith did favor private property and markets, he also advocated for government-provided education, infrastructure, and public services. In Book V of The Wealth of Nations, he explicitly calls for public funding of schools so even common laborers could afford education. This doesn’t fit neatly into either modern political tribe, which is precisely why the episode argues we should recover Smith as a more complicated, useful thinker than either side acknowledges.

Surprising Insights

The phrase “invisible hand” appears only once in The Wealth of Nations, and Smith’s original meaning was far narrower than its modern usage—more about unintended consequences than market perfection.
Most economists who invoke Adam Smith have never read The Theory of Moral Sentiments, his first and arguably most profound book, which focuses on human morality, sympathy, and the desire to be “praiseworthy” rather than merely praised.
A poll found that 61% of Britons now prefer public ownership of utilities like gas, water, and electricity—direct evidence that decades of privatization haven’t won hearts.
Smith explicitly wrote in Book V of The Wealth of Nations that government should fund education for the poor so that even common laborers could afford it—a statement that would surprise most people who claim him as an ally.
The famous “Das Adam Smith Problem”—the supposed contradiction between his two major works—has been largely debunked by modern scholars, who see them as compatible expressions of a single philosophical vision.

Practical Takeaways

Read the whole canon, not just the excerpts: If you’re going to invoke an intellectual figure, actually read what they wrote. Smith wrote extensively about government roles in education, infrastructure, and regulating monopolies—topics the Chicago School largely ignored.
Question authority claims: When politicians or economists say “Adam Smith believed…” or “the science of economics proves…”, remember that authority often substitutes for actual argument. The “invisible hand” became a rhetorical weapon, not a scientific finding.
Look for the full picture before choosing sides: Whether you’re on the political left or right, Smith’s work contains resources for your arguments—but also uncomfortable truths for both. A nuanced reading resists the temptation to claim him entirely for one tribe.
Consider what problems markets actually can’t solve: Smith’s concept of the invisible hand is remarkable for coordination, but he never claimed it handled pollution, monopolies, or equity. Modern advocates often overextend the metaphor.
Notice when “efficiency” hides human costs: Scholars in the episode argue that treating markets as morally self-justifying allowed people to ignore harms like the opioid epidemic. Efficiency metrics alone don’t capture welfare.

# Bản dịch tiếng Việt

Một nhà triết học người Scotland đã qua đời cách đây 249 năm, công bố cuốn sách nổi tiếng nhất của ông, nhưng ngày nay ông được cả những người theo chủ nghĩa tự do thị trường lẫn các nhà cải cách tiến bộ viện dẫn—thường với những kết luận hoàn toàn mâu thuẫn nhau. Tập phát thanh Freakonomics Radio này đi sâu vào thế giới kỳ lạ sau cái chết của Adam Smith, trong đó hình ảnh của ông đã bị kéo dài, bóp méo và hoàn toàn sử dụng sai mục đích để phục vụ cho những chương trình nghị sự mà ông chưa bao giờ hình dung. Các host theo dấu xem một nhà triết học đạo đức lo ngại sâu sắc về bất bình đẳng và phúc lợi của người nghèo đã trở thành vị thánh bảo trợ của chủ nghĩa tư bản laissez-faire như thế nào—phần lớn nhờ các nhà kinh tế học thế kỷ 20 tại Đại học Chicago, những người như một học giả nhận định đã “lấy vài khía cạnh trong tư tưởng của Smith và biến nó thành toàn bộ tư tưởng của Smith.” Kết quả là một khám phá hấp dẫn về cách các biểu tượng trí thức bị biến thành những hình cắt giấy carton.

Podcast lập luận rằng sự chuyển đổi này bắt đầu với Milton Friedman, George Stigler và các đồng nghiệp của họ, những người đã nắm lấy cụm từ “bàn tay vô hình” và biến nó thành một kinh thánh thay thế. Chỉ có một vấn đề: cụm từ nổi tiếng này xuất hiện đúng một lần trong *Của cải của các quốc gia*, trong một đoạn về lý do tại sao thương nhân có thể vô tình mang lại lợi ích cho công chúng—chứ không phải là sự ủng hộ toàn diện cho thị trường không kiểm soát. Các học giả được phỏng vấn trong tập phim chỉ ra rằng việc sử dụng ban đầu của Smith rất hẹp: một phép ẩn dụ cho những hệ quả ngoài ý muốn, có thể tích cực hoặc tiêu cực. Nhưng Friedman và thế hệ của ông đã biến nó thành bằng chứng rằng thị trường tự điều chỉnh, luôn luôn vận hành, và nên được giải phóng khỏi sự can thiệp của chính phủ. Một nhà sử học gọi đây là “vẫy tay bàn tay vô hình”—thủ thuật hùng biện che đậy có bao nhiêu công việc về ý thức hệ đang được thực hiện bởi các giả định thay vì bằng chứng.

Tập phim đưa ra một lập luận thuyết phục rằng hầu hết những người trích dẫn Adam Smith ngày nay thực sự chưa đọc ông. Nhà kinh tế học Russ Roberts thừa nhận rằng ông đã bỏ qua *Luân lý học* trong hàng thập kỷ vì nghĩ nó không phải là “kinh tế học.” Khi cuối cùng ông đọc nó, ông tìm thấy một nhà triết học ám ảnh về tâm lý học con người, cảm xúc đạo đức, và câu hỏi về điều gì làm cho cuộc sống đáng sống—những chủ đề hầu như vắng mặt hoàn toàn trong bức chân dung của Smith theo trường phái Chicago. *Luân lý học* chứa những đoạn về khao khát được “xứng đáng với lời khen” hơn là đơn thuần được khen ngợi, và những cảnh báo rằng theo đuổi của cải thường là “một trò đùa ngu xuẫn” khiến chúng ta bị suy thoái. Smith viết rằng chúng ta muốn được yêu quý, không chỉ được yêu. Khía cạnh này của Adam Smith hầu như không tồn tại trong trí tưởng tượng của công chúng.

Chương trình cũng xem xét cách Viện Adam Smith đã mang những ý tưởng này đến Anh, trở thành một lực lượng mạnh mẽ đằng sau chương trình tư nhân hóa của Margaret Thatcher trong những năm 1980. Đồng sáng lập viên của viện Eamon Butler thừa nhận, khá đáng chú ý, rằng ông không nhất thiết khuyên mọi người đọc *Của cải của các quốc gia*—đó là 900 trang văn xuôi dày đặc và cổ xưa. Tuy nhiên, tổ chức của ông đã dành hàng thập kỷ quảng bá ý tưởng của Smith cho các nhà hoạch định chính sách. Các học giả phê phán cách tiếp cận này: trong khi Smith ủng hộ sở hữu tư nhân và thị trường, ông cũng ủng hộ giáo dục, cơ sở hạ tầng và dịch vụ công do chính phủ cung cấp. Trong Quyển V của *Của cải của các quốc gia*, ông rõ ràng kêu gọi tài trợ công cho trường học để ngay cả lao động phổ thông cũng có thể đủ khả năng học tập. Điều này không phù hợp gọn gàng với bất kỳ phe chính trị hiện đại nào, và đó chính xác là lý do tập phim lập luận rằng chúng ta nên khám phá lại Smith như một nhà tư tưởng phức tạp hơn, hữu ích hơn so với những gì cả hai phía thừa nhận.

Những Hiểu biết Đáng ngạc nhiên

Cụm từ “bàn tay vô hình” chỉ xuất hiện một lần trong *Của cải của các quốc gia*, và ý nghĩa ban đầu của Smith rất hẹp so với cách sử dụng hiện đại—nói nhiều hơn về những hệ quả ngoài ý muốn so với sự hoàn hảo của thị trường.

Hầu hết các nhà kinh tế học viện dẫn Adam Smith chưa bao giờ đọc *Luân lý học*, cuốn sách đầu tiên và có thể là sâu sắc nhất của ông, tập trung vào đạo đức con người, lòng trắc ẩn, và khao khát được “xứng đáng với lời khen” hơn là đơn thuần được khen.

Một cuộc khảo sát cho thấy 61% người Anh hiện nay ưa thích sở hữu công đối với các tiện ích như khí đốt, nước và điện—bằng chứng trực tiếp rằng hàng thập kỷ tư nhân hóa đã không chinh phục được lòng người.

Smith rõ ràng viết trong Quyển V của *Của cải của các quốc gia* rằng chính phủ nên tài trợ giáo dục cho người nghèo để ngay cả lao động phổ thông cũng có thể đủ khả năng—một tuyên bố sẽ khiến hầu hết những người tự nhận ông là đồng minh phải ngạc nhiên.

“Vấn đề Adam Smith nổi tiếng”—sự mâu thuẫn giả định giữa hai tác phẩm lớn của ông—phần lớn đã bị các học giả hiện đại bác bỏ, những người xem chúng như những biểu hiện tương thích của một tầm nhìn triết học thống nhất.

Bài học Thực tiễn

Đọc toàn bộ tác phẩm, không chỉ những trích đoạn: Nếu bạn định viện dẫn một nhân vật trí thức, hãy thực sự đọc những gì họ đã viết. Smith đã viết nhiều về vai trò của chính phủ trong giáo dục, cơ sở hạ tầng và điều tiết độc quyền—những chủ đề mà trường phái Chicago phần lớn bỏ qua.

Đặt câu hỏi về các tuyên bố có thẩm quyền: Khi các chính trị gia hoặc nhà kinh tế học nói “Adam Smith tin rằng…” hoặc “khoa học kinh tế học chứng minh…”, hãy nhớ rằng thẩm quyền thường thay thế cho các lập luận thực sự. “Bàn tay vô hình” đã trở thành một vũ khí hùng biện, không phải một phát hiện khoa học.

Tìm bức tranh toàn cảnh trước khi chọn phe: Dù bạn ở phía chính trị nào, công trình của Smith chứa đựng những nguồn lực cho các lập luận của bạn—nhưng cũng có những sự thật khó chịu cho cả hai phía. Một cách đọc tinh tế chống lại cám dỗ tuyên bố hoàn toàn ông cho một phe.

Xem xét những vấn đề nào mà thị trường thực sự không thể giải quyết: Khái niệm bàn tay vô hình của Smith đáng chú ý trong việc điều phối, nhưng ông không bao giờ tuyên bố nó xử lý được ô nhiễm, độc quyền, hoặc công bằng. Những người ủng hộ hiện đại thường mở rộng phép ẩn dụ quá mức.

Nhận biết khi “hiệu quả” che giấu chi phí cho con người: Các học giả trong tập này lập luận rằng việc coi thị trường như là tự chứng minh tính chính đạo đức đã khiến mọi người bỏ qua những tổn hại như đại dịch opioid. Các chỉ số hiệu quả đơn thuần không phản ánh được phúc lợi.

一位已故的蘇格蘭哲學家在249年前出版了他最著名的著作，然而今天，他被自由市場的自由意志主義者和進步派改革者同時引用——結論往往完全矛盾。這集Freakonomics Radio節目深入探討亞當·斯密奇異的「身後」際遇，他的形象被拉伸、扭曲、甚至被斷章取義地濫用，只為服務他從未想像過的政治議程。主持人追溯這位深刻關注不平等與窮人福祉的道德哲學家，如何成為自由放任資本主義的守護神——這在很大程度上要歸功於芝加哥大學20世紀中葉的經濟學家們，用一位學者的話來說，他們「揀取了斯密思想的幾個面向，將其變成斯密思想的全部」。這結果就是一趟引人入勝的探索之旅，揭示知識偶像如何被簡化為紙板人偶。

節目認為，這種轉變始於米爾頓·傅利曼、喬治·斯蒂格勒及其同僚，他們抓住「無形之手」這個詞組，將其變成一種世俗福音。唯一的問題是：這個著名的詞組在《國富論》中僅出現一次，出現在一段關於商人如何可能意外造福公眾利益的論述中——而非對不受監管市場的全面認可。節目中受訪的學者指出，斯密原創的用法要狹隘得多：那是一個關於意外後果的比喻，可能帶來正面或負面影響。但傅利曼和他那一代人將其轉化為市場自我修正、永遠有效的證明，並主張市場應擺脫政府干預。一位歷史學家稱此為「無形之手的神話操作」——一種用修辭手法轉移視線的技巧，掩蓋了意識形態工作實際上是由假設而非證據所完成的。

節目提出一個令人信服的論點：今天大多數引用亞當·斯密的人其實從未真正讀過他的著作。經濟學家羅斯·羅伯茲承認，他花了數十年時間忽略《道德情感論》，因為他認為那不是「經濟學」。當他終於讀了這本書後，他發現這位哲學家專注於人類心理、道德情感，以及什麼讓生命值得活的問題——這些主題幾乎完全缺席於芝加哥學派對斯密的刻畫中。《道德情感論》中有許多段落討論對「值得讚譽」的渴望，而非僅僅渴望被讚美，並警告追求財富往往是「愚人的遊戲」，會使我們墮落。斯密寫道，我們想要成為可愛的人，而不僅僅是被愛的人。亞當·斯密的這一面在公眾想像中幾乎不存在。

節目也探討了亞當·斯密學會如何將這些理念帶到英國，成為1980年代瑪格麗特·柴契爾民營化議程背後的強大力量。該學會的共同創辦人伊蒙·巴特勒相當驚人地承認，他不見得會建議人們真的去讀《國富論》——那可是900頁艱澀、古老的文章。然而他的組織數十年來卻持續向政策制定者推廣斯密的理念。學者們批評這種做法：雖然斯密確實支持私有財產和市場，但他也主張政府提供教育、基礎設施和公共服務。在《國富論》第五卷中，他明確呼籲公共資助學校，讓普通勞工也能負擔得起教育。這與現代任何一個政治派別都不完全契合，這正是節目主張我們應該恢復斯密作為一個比任何一方所承認的更複雜、更有用的思想家的原因。

令人驚訝的洞見

「無形之手」這個詞組在《國富論》中只出現一次，斯密原創的意涵比現代用法要狹隘得多——更多是在談論意外後果，而非市場的完美。

大多數引用亞當·斯密的經濟學家從未讀過他的《道德情感論》——他的第一本書，也可說是最深刻的著作，聚焦於人類道德、同情心，以及渴望「值得讚譽」而非僅僅被讚美。

一項民調發現，現在有61%的英國人偏好公用事業（如天然氣、水電）公有化——直接證明數十年的民營化並未贏得民心。

斯密在《國富論》第五卷中明確寫道，政府應該資助窮人的教育，讓普通勞工也能負擔得起——這會讓大多數宣稱他是盟友的人感到驚訝。

著名的「斯密問題」——據稱存在於他兩部主要著作之間的矛盾——已被現代學者大幅駁斥，他們認為這兩部著作是一個單一哲學願景的相容表達。

實務建議

閱讀全部典籍，而非僅僅節選：如果你要引用一位知識人物，就實際去讀他的著作。斯密對政府在教育、基礎設施和監管壟斷方面的角色有大量論述——這些主題是芝加哥學派 largely ignored.

質疑權威宣言：當政治家或經濟學家說「亞當·斯密相信……」或「經濟學的科學證明……」，請記住，權威 often serves as a substitute for genuine reasoning. The “invisible hand” became a rhetorical weapon rather than an empirical observation.

在選擇立場前先看全貌：無論你是政治左派還是右派，斯密的著作都包含支持你論點的資源——但也對雙方都有令人不安的真相。 Nuanced reading prevents the temptation to claim him exclusively for one faction.

思考市場實際上無法解決的問題：斯密的無形之手概念在協調方面確實了不起，但他從未聲稱它能處理污染、壟斷或公平問題。 Modern advocates frequently stretch this metaphor beyond its intended scope.

注意「效率」掩蓋的人力成本：節目中的學者認為，將市場視為道德上自我正當化的，讓人們能夠忽視像鴉片類藥物危機這樣的危害。僅靠效率指標無法衡量福祉。

Un philosophe écossais mort a publié son livre le plus célèbre il y a 249 ans, et pourtant aujourd’hui il est invoqué aussi bien par les libertariens du marché libre que par les réformateurs progressistes — souvent pour aboutir à des conclusions totalement contradictoires. Cet épisode de Freakonomics Radio explore l’étrange postérité d’Adam Smith, dont l’image a été étirée, déformée et complètement détournée pour servir des causes qu’il n’aurait jamais imaginé. Les animateurs retracent comment un philosophe moral qui se souciait profondément des inégalités et du bien-être des pauvres est devenu le saint patron du capitalisme laissez-faire, largement grâce aux économistes du milieu du XXe siècle à l’Université de Chicago qui, comme le dit un universitaire, « ont repris quelques aspects de la pensée de Smith pour en faire la pensée tout entière de Smith ». Le résultat est une exploration fascinante de la façon dont les icônes intellectuelles se transforment en silhouettes en carton.

Le podcast affirme que cette transformation a commencé avec Milton Friedman, George Stigler et leurs collègues, qui se sont emparés de l’expression « main invisible » pour en faire un évangile séculaire. Il y a juste un problème : cette expression célèbre n’apparaît qu’une seule fois dans La Richesse des Nations, dans un passage sur les raisons pour lesquelles les marchands pourraient accidentellement bénéficier au bien public — et non une approbation totale des marchés non régulés. Les universitaires interrogés pour l’épisode soulignent que l’utilisation originale de Smith était beaucoup plus restreinte : une métaphore des conséquences non intentionnelles, qui pouvaient être positives ou négatives. Mais Friedman et sa génération l’ont transformée en preuve que les marchés s’autorégulent, fonctionnent toujours et devraient être libéré de toute ingérence gouvernementale. Un historien qualifie cela de « gesticulation de la main invisible » — un tour de passe-passe rhétorique qui obscurcit combien de travail idéologique est accompli par des hypothèses plutôt que par des preuves.

L’épisode fait une démonstration convaincante que la plupart des gens qui citent Adam Smith aujourd’hui ne l’ont pas vraiment lu. L’économiste Russ Roberts avoue avoir passé des décennies à ignorer La Théorie des sentiments moraux parce qu’il pensait que ce n’était pas de « l’économie ». Quand il l’a finalement lu, il a découvert un philosophe obsédé par la psychologie humaine, le sentiment moral et la question de ce qui rend la vie值得 — des thèmes presque entièrement absents du portrait de Smith par l’École de Chicago. La Théorie des sentiments moraux contient des passages sur le désir d’être « digne d’éloges » plutôt que de simplement recevoir des éloges, et des avertissements selon lesquels la poursuite de la richesse est souvent « un jeu de dupes » qui nous dégrade. Smith écrit que nous voulons être aimables, pas seulement aimés. Cette facette d’Adam Smith n’existe pratiquement pas dans l’imagination publique.

émission examine également comment l’Adam Smith Institute a apporté ces idées en Grande-Bretagne, devenant une force puissante derrière le programme de privatisation de Margaret Thatcher dans les années 1980. Le cofondateur de l’institut, Eamon Butler, admet, de façon assez remarquable, qu’il ne recommanderait pas nécessairement aux gens de lire véritablement La Richesse des Nations — c’est 900 pages de prose dense et archaïque. Pourtant, son organisation a passé des décennies à promouvoir les idées de Smith auprès des décideurs politiques. Les universitaires critiquent cette approche : bien que Smith ait favorisé la propriété privée et les marchés, il a également plaidé pour l’éducation, les infrastructures et les services publics fournis par le gouvernement. Dans le Livre V de La Richesse des Nations, il demande explicitement un financement public des écoles afin que même les travailleurs ordinaires puissent se permettre l’éducation. Cela ne correspond neatly à aucune tribu politique moderne, ce qui est précisément pourquoi l’épisode soutient que nous devrions redécouvrir Smith comme un penseur plus complexe et plus utile que ne le reconnaît aucun des deux camps.

Perspectives surprenantes

L’expression « main invisible » n’apparaît qu’une seule fois dans La Richesse des Nations, et la signification originale de Smith était bien plus étroite que son utilisation moderne — davantage liée aux conséquences non intentionnelles qu’à la perfection des marchés.

La plupart des économistes qui invoquent Adam Smith n’ont jamais lu La Théorie des sentiments moraux, son premier livre et arguably le plus profond, qui se concentre sur la morale humaine, la sympathie et le désir d’être « digne d’éloges » plutôt que simplement louangé.

Un sondage a révélé que 61% des Britanniques préfèrent désormais la propriété publique des services publics comme le gaz, l’eau et l’électricité — une preuve directe que des décennies de privatisation n’ont pas conquis les cœurs.

Smith a explicitement écrit dans le Livre V de La Richesse des Nations que le gouvernement devrait financer l’éducation des pauvres afin que même les travailleurs ordinaires puisse se la permettre — une déclaration qui surprendrait la plupart des gens qui le revendiquent comme allié.

Le célèbre « Das Adam Smith Problem » — la supposed contradiction présumée entre ses deux œuvres majeures — a été largement débouté par les universitaires modernes, qui y voient des expressions compatibles d’une seule et même vision philosophique.

Leçons pratiques

Lisez le canon complet, pas seulement les extraits : Si vous allez invoquer une figure intellectuelle, lisez réellement ce qu’il a écrit. Smith a écrit de manière approfondie sur le rôle du gouvernement dans l’éducation, les infrastructures et la réglementation des monopoles — des sujets que l’École de Chicago a largement ignorés.

Questionnez les affirmations d’autorité : Quand les politiciens ou les économistes disent « Adam Smith croyait… » ou « la science de l’économie prouve… », n’oubliez pas que l’autorité remplace souvent l’argumentation réelle. La « main invisible » est devenue une arme rhétorique, pas une découverte scientifique.

Cherchez le tableau complet avant de choisir son camp : Que vous soyez de gauche ou de droite politiquement, l’œuvre de Smith contient des ressources pour vos arguments — mais aussi des vérités inconfortables pour les deux. Une lecture nuancée résiste à la tentation de le réclamer entièrement pour une seule tribu.

Considérez quels problèmes les marchés ne peuvent réellement pas résoudre : Le concept de main invisible de Smith est remarquable pour la coordination, mais il n’a jamais prétend qu’il gérait la pollution, les monopoles ou l’équité. Les défenseurs modernes étendent souvent trop la métaphore.

Repérer lorsque « l’efficacité » dissimule des coûts humains : Les chercheurs de l’épisode soutiennent que le fait de traiter les marchés comme moralement auto-justifiés a permis aux gens d’ignorer des dommages comme l’épidémie d’opioïdes. Les métriques d’efficacité seules ne reflètent pas le bien-être.

# Übersetzung ins Deutsche

Ein verstorbener schottischer Philosoph veröffentlichte sein berühmtestes Buch vor 249 Jahren, doch heute wird er sowohl von marktliberalen Libertären als auch von fortschrittlichen Reformern beschworen – oft mit völlig widersprüchlichen Schlussfolgerungen. Diese Freakonomics-Radio-Folge taucht tief in das bizarre Nachleben von Adam Smith ein, dessen Bild gedehnt, verdreht und völlig verfälscht wurde, um Agenden zu bedienen, die er sich nie vorgestellt hatte. Die Moderatoren verfolgen, wie ein Moralphilosoph, der sich zutiefst um Ungleichheit und das Wohlergehen der Armen sorgte, zum Schutzheiligen des Laissez-faire-Kapitalismus wurde – largely thanks to mid-20th century economists at the University of Chicago who, as one scholar puts it, “picked up a few aspects of Smith’s thought and made it the whole of Smith’s thought.” Das Ergebnis ist eine faszinierende Erkundung dessen, wie intellektuelle Ikonen zu Pappfiguren werden.

Der Podcast argumentiert, dass die Transformation mit Milton Friedman, George Stigler und ihren Kollegen begann, die die Phrase „unsichtbare Hand” aufgriffen und zu einem säkularen Evangelium machten. Es gibt nur ein Problem: Diese berühmte Phrase erscheint genau einmal im Wohlstand der Nationen, in einer Passage darüber, warum Händler zufällig dem öffentlichen Wohl nützen könnten – kein pauschales Bekenntnis zu unregulierten Märkten. Wissenschaftler, die für die Folge interviewt wurden, weisen darauf hin, dass Smiths ursprüngliche Verwendung viel enger gefasst war: eine Metapher für unbeabsichtigte Folgen, die positiv oder negativ sein konnten. Aber Friedman und seine Generation verwandelten sie in den Beweis, dass Märkte sich selbst korrigieren, immer funktionieren und von staatlicher Einmischung befreit werden sollten. Ein Historiker nennt dies „unsichtbare Handwinkerei” – eine rhetorische Trickserei, die verschleiert, wie viel ideologische Arbeit von Annahmen statt von Beweisen geleistet wird.

Die Folge macht einen überzeugenden Fall dafür, dass die meisten Menschen, die heute Adam Smith zitieren, ihn nicht tatsächlich gelesen haben. Der Ökonom Russ Roberts gibt zu, dass er Jahrzehnte damit verbracht hat, Die Theorie der moralischen Gefühle zu ignorieren, weil er dachte, es sei keine „Ökonomie”. Als er es endlich las, fand er einen Philosophen, der besessen war von menschlicher Psychologie, moralischem Empfinden und der Frage, was das Leben lebenswert macht – Themen, die im Chicago-Schule-Porträt von Smith fast völlig fehlen. Die Theorie der moralischen Gefühle enthält Passagen über das Verlangen nach „Lobenswertheit” statt bloßem Lob und Warnungen, dass das Streben nach Reichtum oft „ein Narrenpiel” ist, das uns herabwürdigt. Smith schreibt, dass wir geliebt werden wollen, nicht nur geliebt werden. Diese Seite von Adam Smith existiert in der öffentlichen Vorstellung kaum.

Die Sendung untersucht auch, wie das Adam Smith Institute diese Ideen nach Großbritannien brachte und zu einer starken Kraft hinter Margaret Thatchers Privatisierungsagenda in den 1980er Jahren wurde. Der Mitgründer des Instituts, Eamon Butler, gibt bemerkenswerterweise zu, dass er nicht unbedingt empfehlen würde, dass Menschen tatsächlich Der Wohlstand der Nationen lesen – es sind 900 Seiten dichter, archaischer Prosa. Und doch hat seine Organisation Jahrzehnte damit verbracht, Smiths Ideen an politische Entscheidungsträger zu vermarkten. Wissenschaftler kritisieren diesen Ansatz: Während Smith tatsächlich Privateigentum und Märkte bevorzugte, setzte er sich auch für staatlich bereitgestellte Bildung, Infrastruktur und öffentliche Dienste ein. Im fünften Buch des Wohlstands der Nationen fordert er explizit öffentliche Finanzierung von Schulen, damit selbst einfache Arbeiter sich Bildung leisten können. Das passt nicht sauber in eines der modernen politischen Lager, und genau deshalb argumentiert die Folge, dass wir Smith als einen komplizierteren, nützlicheren Denker wiederentdecken sollten, als eine Seite zugibt.

Überraschende Erkenntnisse

Der Ausdruck „unsichtbare Hand” erscheint nur einmal im Wohlstand der Nationen, und Smiths ursprüngliche Bedeutung war viel enger gefasst als seine moderne Verwendung – eher über unbeabsichtigte Folgen als über Marktperfektion.

Die meisten Ökonomen, die Adam Smith beschwören, haben Die Theorie der moralischen Gefühle nie gelesen – sein erstes und arguably profundestes Buch, das sich auf menschliche Moral, Mitgefühl und das Verlangen konzentriert, „lobenswert” zu sein, statt bloß gelobt zu werden.

Eine Umfrage ergab, dass 61 % der Briten nun öffentliches Eigentum an Versorgungsunternehmen wie Gas, Wasser und Strom bevorzugen – direkter Beweis dafür, dass jahrzehntelange Privatisierung keine Herzen gewonnen hat.

Smith schrieb explizit im fünften Buch des Wohlstands der Nationen, dass die Regierung Bildung für die Armen finanzieren sollte, damit selbst einfache Arbeiter sie sich leisten können – eine Aussage, die die meisten Menschen überraschen würde, die ihn als Verbündeten beanspruchen.

Das berühmte „Adam-Smith-Problem” – der angebliche Widerspruch zwischen seinen beiden Hauptwerken – wurde von modernen Wissenschaftlern weitgehend widerlegt, die sie als vereinbare Ausdrücke einer einzelnen philosophischen Vision betrachten.

Praktische Erkenntnisse

Lesen Sie das gesamte Werk, nicht nur Auszüge: Wenn Sie einen intellektuellen Denker für sich beanspruchen, lesen Sie tatsächlich, was er geschrieben hat. Smith schrieb ausführlich über staatliche Rollen in Bildung, Infrastruktur und Regulierung von Monopolen – Themen, die die Chicagoer Schule weitgehend ignorierte.

Hinterfragen Sie Autoritätsbehauptungen: Wenn Politiker oder Ökonomen sagen „Adam Smith glaubte…” oder „die Wissenschaft der Ökonomie beweist…”, denken Sie daran, dass Autorität oft die Stelle echter Argumente einnimmt. Die „unsichtbare Hand” wurde eine rhetorische Waffe, kein wissenschaftliches Ergebnis.

Suchen Sie nach dem vollständigen Bild, bevor Sie sich entscheiden: Ob Sie politisch links oder rechts stehen, Smiths Werk enthält Ressourcen für Ihre Argumente – aber auch unangenehme Wahrheiten für beide Seiten. Eine differenzierte Lektüre widersteht der Versuchung, ihn vollständig für eine Seite zu beanspruchen.

Erwägen Sie, welche Probleme Märkte tatsächlich nicht lösen können: Smiths Konzept der unsichtbaren Hand ist bemerkenswert für Koordination, aber er behauptete nie, dass es Umweltverschmutzung, Monopole oder Gleichberechtigung regelt. Moderne Befürworter dehnen die Metapher oft zu weit aus.

Achten Sie darauf, wann „Effizienz” menschliche Kosten verbirgt: Die Wissenschaftler in dieser Episode argumentieren, dass die Behandlung von Märkten als moralisch selbstrechtfertigend die Menschen dazu verleitet hat, Schäden wie die Opioid-Epidemie zu ignorieren. Effizienzmetriken allein erfassen den Wohlstand der Menschen nicht.

Economists and politicians have turned him into a mascot for free-market ideology. Some on the left say the right has badly misread him. Prepare for a very Smithy tug of war. (Part 2 of “In Search of the Real Adam Smith.”)